literatuurgeschiedenis.nl | de middeleeuwen
   1000       1100       1200       1300       1400       1500       1600       1700       1800       1900       2000    

Op deze bladzijde uit de Spiegel historiael van Jacob van Maerlant is te zien hoe een boek in de Middeleeuwen kon worden ingedeeld, opgemaakt, geïllustreerd en gecorrigeerd.

Deze bladzijde komt uit het enige handschrift dat alle gedeelten van de Spiegel historiael bevat die door Jacob van Maerlant zelf geschreven zijn. Omstreeks 1282 begon Maerlant aan zijn laatste grote werk, dat tevens zijn magnum opus zou worden: de vertaling in het Middelnederlands van het Speculum historiale van Vincent van Beauvais, een reuzenwerk van tweeëndertig boeken waarin de geschiedenis vanaf de schepping tot 1250 wordt behandeld. Nooit eerder had iemand het op zich genomen om zo'n groot geschiedkundig overzicht in het Nederlands te schrijven. Maerlant schreef het op verzoek van graaf Floris V. Hij verdeelde het werk in vier delen, partieën genoemd, die elk uit acht boeken bestaan; alleen de tweede partie telt er zeven. Hij begon met de eerste partie, die de geschiedenis behandelt vanaf de Schepping tot de dood van keizer Claudius. De tweede partie sloeg hij over, in de derde behandelde hij de geschiedenis van 381 tot 802. Hij was bijna op twee derde van de vierde partie (18.000 verzen), toen hij de pen neerlegde om, zoals hij zelf zei, te rusten... vander vierder paertijen en te wachten tot God hem in staat zou stellen om het vervolg te dichten. Maar het liep anders. Lodewijk van Velthem, die in 1315 de onafgemaakte vierde partie voltooide, zegt daarin dat in die vierde [partie] Maerlant sijns levens faelierde [=overleed]. Velthem had en passant de eindgrens van Vincents boek opgeschoven tot 1256 en voegde in één moeite nog een vijfde partie aan de serie toe, waarin hij de geschiedenis van 1256 tot 1316 behandelde. In de lacune van de tweede partie had Philip Utenbroeke reeds omstreeks 1300 voorzien.

Maerlant was allesbehalve een slaafs vertaler. Hij liet ongeveer de helft van het Speculum historiale weg, maar voegde zo'n 10.000 versregels toe in vergelijking met Vincents origineel. Het totale aantal Spiegel historiael-verzen van Maerlants hand bedraagt circa 91.000. Veel van de onderwerpen die hij wegliet, had hij reeds eerder in de Rijmbijbel behandeld. De informatie die hij toevoegde, ontleende hij aan tal van bronnen. Aan de geschiedenis van Brabant, Vlaanderen en Holland besteedde hij vanzelfsprekend veel meer aandacht dan Vincent van Beauvais. Hij zal dat niet in de laatste plaats gedaan hebben om Floris V te behagen. Uit hoofde van zijn regeringsfunctie had Floris natuurlijk alle belang bij een goede geschiedenis van zijn gebieden.

Beweeg de cursor over de afbeelding voor uitleg over de volgende elementen:


gehistorieerde initiaal
miniatuur
miniatuur
miniatuur
rubriek
lombarde
penwerk
hoofdletterkolom
paragraafteken
marginalia
correctie
prickings
liniëring
abbreviaturen