literatuurgeschiedenis.nl | de middeleeuwen

Het leven van de middeleeuwer staat in het teken van de vrees voor het Laatste Oordeel. Het schilderij van Hans Memlinc laat zien wat er dan te gebeuren staat. Het middenpaneel toont hoe Jezus Christus terugkeert naar de aarde en recht spreekt over alle mensen. De doden staan op uit hun graven. Ze moeten zich, net als alle levenden, verantwoorden voor de manier waarop ze hun leven geleid hebben. De aartsengel Michael legt de zielen een voor een op zijn weegschaal en stelt hun gewicht vast.

Het drieluik van Memlinc - over het laatste oordeel

De zielen van mensen die vroom geleefd hebben, doen de weegschaal genoeg uitslaan. Zij mogen staan aan de rechterhand van Christus (en gaan op het schilderij naar links). Daar staat Petrus, de drager van de sleutel van de hemelpoort, om hen in de hemel te verwelkomen. Maar wee de zielen die te licht worden bevonden. Zij worden onverbiddelijk naar links gestuurd, waar ze meteen de hel in worden gesleurd. Daar zullen ze in eeuwigheid moeten branden om boete te doen voor hun zondige leven.

In de periode tussen het heden en het Laatste Oordeel sterven er natuurlijk ook steeds mensen. Hun zielen zullen in afwachting van de Jongste Dag een plaats krijgen toegemeten in de hemel of in de hel. Maar ook de mensen die vroom geleefd hebben en dus naar de hemel mogen, hebben toch wel zonden gedaan. Voordat deze zielen naar de hemel kunnen, moeten ze daarom eerst gezuiverd worden. Dat gebeurt in het vagevuur, waar de zondigheid als het ware van de zielen wordt afgebrand. Pas als alle zonden zijn geboet, mogen de zielen hun plaats in de hemel innemen.

De angst voor hel en vagevuur was groot. Voortdurend werd de gelovigen voorgehouden dat ze eens moesten sterven en dan verantwoording voor hun zonden moesten afleggen. Schilderijen zoals dat van Hans Memlinc dienden om de mensen hun uiteindelijke bestemming goed in te prenten en ze op te roepen vroom te leven. Er zijn ook heel wat teksten met die bedoeling geschreven. Een van de bekendste is wel Tondalus' visioen , waarin de hoofdpersoon in zijn droom een rondreis maakt door hemel, hel en vagevuur. Natuurlijk gaat hij daarna zijn leven beteren. Bovendien vertelt hij over zijn reis om andere mensen te waarschuwen voor de verschrikkingen die hun te wachten staan. Vanuit hun angst voor wat komen ging, probeerden middeleeuwers elkaar op te wekken om zuiver te leven.

Verder lezen
Drieluik van het Laatste oordeel door Hans Memling.